|
|
Rozdział 7 - Księga Wiedzy
• Lista dawnych profesji jest dosyć długa i niepewna, przede wszystkim dlatego, że wykonawców tych samych czynności nierzadko zwano inaczej zależnie od miejsca. Czasem rzemieślnik był po trosze to tym, to tamtym, zwłaszcza jeżeli zawody były pokrewne, a w okolicy nie było nikogo innego; większa specjalizacja pojawiała się w miastach. Poniżej podajemy obszerną, lecz zdecydowanie niekompletną listę dawnych zawodów. Trzeba też zaznaczyć, że większość z nich zaczęła funkcjonować dopiero w wiekach XI i później, a dopiero wieki XIII i XIV przyniosły Polsce naprawdę spójną organizację zawodów w cechy.
Profesje:
aptekarz
bankier - zawód elitarny, pojawił się dość późno, wraz z wprowadzeniem banków.
browarnik (piwowar) - wytwórca piwa (szlachetny ów napój chmielowy, wyrabiany z wyciągu słodowego, trafiał raczej na stoły biedoty aniżeli możnych). Czasem był nim karczmarz.
bartnik - pszczelarz zakładający ("dziejący") barcie w znaczonych przez siebie drzewach i zbierający miód. Bartnicy mieli zdecydowanie więcej praw od zwykłych kmieci i byli od nich możniejsi; mogli m.in. polować.
bartodziej - bartnik na pensji wielmoży.
bednarz - rzemieślnik wytwarzający pojemniki drewniane (beczki, kadzie, cebrzyki, balie, faski itp.)
bobrownik - służący zajmujący się właściwym wykorzystaniem żeremi bobrowych.
cegielnik - rzemieślnik wytwarzający cegły i dachówki. Cegielnictwo zaczęło się rozwijać około XIII wieku.
cieśla - zawód bliski stolarza, zajmujący się głównie budową domów i jego części. Zwykle jeden z zawodów skupionych w cechu rękodzieł drzewnych. Cieśla okrętowy zajmował się budową i naprawą okrętów. Dość poszukiwanym rodzajem rzemieślnika był też młynarz-cieśla. Parał się on budową młynów.
cyrulik
drwal (patrz też: łazęka).
flisak - człowiek parający się spławianiem surowców (np. drewna) i wytworów innych rzemieślników. Cech flisaków nazywano cechem włóczków.
folusznik - rzemieślnik cechu sukienniczego, podejmujący produkcję sukna w miejscu, gdzie skończył ją gręplarz. Folowanie miało na celu zagęszczenie tkaniny i oczyszczenie jej z tłuszczów i klejów. Zwykle folusznik był bardzo zamożny.
garbarz - bardzo stary zawód (nie mylić z grabrzem, choć to też stary zawód), który rozwinął się dość gwałtownie w XV wieku. Garbarze garbowali (zmiękczali) skóry, oczyszczali je z tłuszczu i włosia, farbowali. Garbniki pochodziły przeważnie z kory drzew.
grawer - rzemiosło dość rzadkie w przeszłości.
gręplarz - rzemieślnik miejski gręplujący (rozczesujący i czyszczący wełnę)
grotnik - służący zajmujący się wytwarzaniem grotów i ostrzy włóczni.
kupiec - tego tłumaczyć nie trzeba.
jadownik - służący trudniący się wytwarzaniem trucizn (np. do strzał).
kaletnik - rzemieślnik wytwarzający i naprawiający wyroby skórzane.
kat
kmieć - chłop posiadający własną ziemię.
kobiernik - wytwórca dywanów, kobierców.
kobylnik - służący hodujący konie dla możnowładców.
kołodziej - rzemieślnik trudniący się tworzeniem i naprawą kół drewnianych, czasem też innych części wozów. Zwykle jeden z zawodów skupionych w cechu rękodzieł drzewnych.
koniarz (koniuszy) - służący, którego zadaniem była opieka nad końmi.
konwisarz - rzemieślnik odlewający przedmioty z cyny (łyżki, talerze, kubki). Zawód elitarny.
lichwiarz - człowiek pożyczający pieniądze i żyjący z procenta.
ludwisarz - rzemieślnik pracujący w spiżu, miedzi i mosiądzu. Odlewał dzwony, posągi, świeczniki, odważniki itp. Ludwisarz pracujący tylko w mosiądzu to mosiężnik, a w cynie - konwisarz. Zawód elitarny.
łazęka - służący (X-XIII wiek) którego zadaniem było być może karczowanie lasów, a być może działania wywiadowcze (dziś już tego nie wiemy).
miechownik - rzemieślnik wytwarzający i naprawiający wyroby skórzane, m. in. miechy.
miecznik - kowal wytwarzający broń sieczną (włącznie z dorabianiem rękojeści)
karczmarz
korabnik - służący, wytwórca łodzi.
koszykarz (wikliniarz) - wytwórca wyrobów wiklinowych, głównie koszy.
kotlarz - wytwórca naczyń mosiężnych i miedzianych, zwykle zrzeszony w cechu wyrobników metalowych.
kowal - rzemieślnik wyrabiający przedmioty żelazne.
krawiec - rzemieślnik szyjący i naprawiający odzież; pojawili się około XIII wieku, wcześniej było to raczej zajęcie domowe.
kucharz
kuśnierz - kuśnierstwo to zawód bardzo stary, polegający na szyciu okryć wierzchnich. Czasem kuśnierze byli też garbnikami. Zawód elitarny.
mincarz - pracownik mennicy, również poborca podatkowy.
młynarz - wytwórca mąki, ale nie tylko (patrz punkt "budownictwo").
murarz - ten zawód pojawił się około wieku X. Rzemieślnicy tego zawodu czasem skupieni byli w cechu rękodzieł drzewnych.
niewodnik - wyrobnik sieci rybackich (niewodów).
nożownik - rzemieślnik wytwarzający narzędzia do cięcia, w dawniejszych czasach (przed wiekiem XIV) zwykle kowal. Nożownicy byli zwykle dość zamożni.
oprawca - coś w rodzaju średniowiecznego połączenia policjanta z antyterrorystą...
owczarz - osoba, często z obszerną wiedza weterynaryjną, zajmująca się strzyżeniem i doglądaniem owiec.
partacz - rzemieślnik spoza cechu, bez stopnia mistrzowskiego.
pasterz
piekarz - rzemieślnik miejski (na wsiach pieczywo wyrabiało się w domach)
pergamenik - wytwórca pergaminu (początkowo związane z klasztorami, od XIV wieku również świeckie).
prostytutka (kurtyzana) - jak mówią, najstarszy to zawód świata.
furman (woźnica)
kramarz (właściciel kramu, drobny kupiec)
płatnerz - wytwórca zbroi płytowej, hełmów, czasem kolczug (te zwykle tworzyli pancernicy). Specjalista parający się tylko hełmami bojowymi nosił nazwę szłomnika. Zawód elitarny.
pancernik - wytwórca kolczug. Zawód elitarny.
postrzygacz - rzemieślnik cechu sukienniczego lub krawieckiego, którego zadaniem było ostateczne przygotowanie materiału; m. in. czesał, postrzygał i zdobił sukno.
powroźnik - wyrobnik sznurów, lin, sieci i knotów.
pracz - służący zajmujący się, oczywiście, praniem.
psiarz - służący tresujący i opiekujący się psami.
ptasznik (sokolnik, jastrzębnik) - służący tresujący i opiekujący się ptakami do polowań.
rybak - służący lub wieśniak zajmujący się łowieniem ryb.
rzeźnik - członek jednego z istotniejszych cechów, zajmujący się wyrobami mięsnymi.
szewc - rzemieślnik produkujący obuwie, często jednocześnie garbarz. Szewców było stosunkowo wielu. Bardziej elitarnym rodzajem szewca był safianiarz, wytwarzający lekkie buty ze skór kozich.
służący
snycerz - snycerz zajmował się stolarką artystyczną.
stelmach - już od wczesnego średniowiecza wytwórca wozów. Zwykle jeden z zawodów skupionych w cechu rękodzieł drzewnych.
stolarz - rzemieślnik, czasem wyspecjalizowany, zajmujący się wytwórstwem mebli. Zwykle jeden z zawodów skupionych w cechu rękodzieł drzewnych.
sukiennik - wytwórca tkaniny wełnianej.
szmuklerz - wytwórca pasmanterii (wstążek, frędzli itp.)
ślusarz - wytwórca zamków do drzwi lub skrzyń.
świeczarz - wytwórca świec. Często zadanie to należało do mnichów.
tkacz - wytwórca tkaniny. We wczesnym średniowieczu było to zajęcie domowe. Na wsiach tkacze produkowali sukno sami; w miastach nastąpiło zróżnicowanie zawodu na bardziej szczegółowe (gręplarz, folusznik, postrzygacz). Tkaczy można też podzielić z racji na rodzaj wyrabianej tkaniny: na sukienników, płócienników i innych.
węglarz - dostawca węgla drzewnego głównie dla potrzeb pieców hutniczych; zawód dawny, ale bardziej popularny dopiero od XIII wieku, kiedy pojawiły się zakłady hutnicze.
zielarz - często wiedział nie tylko, jak zbierać, ale też jak hodować swoje zioła.
złodziej
złotnik - rzemieślnik pracujący w metalach szlachetnych. Zawód elitarny.
żebrak
DO GÓRY
|
|